Bài viết tiếp cận chế định đại biểu nghị viện từ góc độ lí luận đại diện chính trị và thiết kế thể chế, qua đó phân tích so sánh đặc trưng đại biểu nghị viện ở Hoa Kỳ, Đức và Trung Quốc nhằm gợi mở cho hoàn thiện pháp luật về đại biểu Quốc hội Việt Nam. Bài viết xác định đại biểu nghị viện là chủ thể thực hiện đại diện chính trị, được cấu thành bởi các “biến số” thể chế: mức độ ràng buộc của ủy quyền, phạm vi và đối tượng đại diện, mức độ chuyên nghiệp hoá và cơ chế trách nhiệm - kiểm soát. Tiếp đó, bài viết phân tích chế định đại biểu Quốc hội Việt Nam trong khuôn khổ Hiến pháp năm 2013 và các luật liên quan, nhấn mạnh mô hình kết hợp đại biểu chuyên trách và không chuyên trách. Trên nền tảng đối chiếu ba mô hình theo các trục: vị trí pháp lí và mô hình đại diện; cơ chế bầu cử và cấu trúc đoàn đại biểu; điều kiện hoạt động và trách nhiệm giải trình, bài viết đề xuất bốn nhóm gợi mở cho Việt Nam: củng cố địa vị đại diện toàn dân; điều chỉnh mô hình chuyên trách, không chuyên trách; hoàn thiện cơ chế minh bạch và kiểm soát xung đột lợi ích; tăng cường hỗ trợ hoạt động đại diện trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
1. Ban Biên tập Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992, Một số vấn đề cơ bản của Hiến pháp các nước trên thế giới, Sách chuyên khảo, Nxb. Chính trị quốc gia.
2. Ban Công tác đại biểu (2011), Đại biểu Quốc hội - Những điều cần biết, Nxb. Chính trị - Hành chính, Hà Nội.
3. Doãn Trung Khanh (2011), Chế độ chính trị Trung Quốc, Nxb. Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh.
4. International IDEA, Sổ tay IDEA quốc tế về quản lí bầu cử (tài liệu biên dịch), Viện Chính sách công và Pháp luật.
5. Nguyễn Đăng Dung (2017), Kiểm soát quyền lực nhà nước, Sách tham khảo, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
6. Nguyễn Đăng Dung (chủ biên) (2019), Luật Hiến pháp của các nước tư bản, Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội.
7. Nguyễn Sĩ Dũng (2017), Bàn về Quốc hội và những thách thức của khái niệm, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
8. Nguyễn Thanh Quyên (2023), “Hệ thống lưỡng viện của một số nước trên thế giới”, Tạp chí Pháp luật và Thực tiễn, số 57.
9. Phạm Quang Huy (2018), “Cử tri đoàn: Một chế định độc đáo theo Hiến pháp Hoa Kỳ”, Tạp chí Luật học, số 10.
10. Pitkin, H. (1967), The Concept of Representation, University of California Press, Berkeley - Los Angeles - London.
11. Trần Đức Thuận (2025), “Đổi mới tổ chức, hoạt động của Quốc hội trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”, trong Kỉ yếu Hội thảo khoa học cấp quốc gia “Quốc hội Việt Nam - 80 năm hình thành và phát triển”, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
12. Uỷ ban Thường vụ Quốc hội khoá XV (2025), Quốc hội Việt Nam: 80 năm xây dựng, đổi mới và phát triển, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
13. Uỷ ban Thường vụ Quốc hội khoá XV; Nguyễn Khắc Định (chủ biên) (2025), Kỉ yếu đề tài khoa học cấp bộ đặc biệt “Quốc hội Việt Nam - 80 năm xây dựng, đổi mới và phát triển”, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
14. UNDP, Inter-Parliamentary Union (IPU) (2012), Global Parliamentary Report: The Changing Nature of Parliamentary Representation, UNDP/IPU, New York - Geneva.
15. Inter-Parliamentary Union (IPU) (2006), Parliament and Democracy in the Twenty-First Century: A Guide to Good Practice, IPU, Geneva.
16. Viện Chính sách công và Pháp luật, Thiết kế quản lí bầu cử (Sổ tay IDEA quốc tế, tài liệu biên dịch).
17. Viện Nghiên cứu lập pháp (2013), Đại biểu Quốc hội với việc thực hiện sáng quyền lập pháp, Kỉ yếu hội thảo, Nxb. Lao động, Hà Nội.
18. Văn phòng Quốc hội (2008), Quốc hội trong Nhà nước pháp quyền Cộng hoà Liên bang Đức, Sách tham khảo, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
19. Văn phòng Quốc hội - Nguyễn Sĩ Dũng (chủ biên) (2014), Tổ chức và hoạt động của Nghị viện một số nước trên thế giới, Sách lưu hành nội bộ, Văn phòng Quốc hội.
20. [Tập thể tác giả], Quốc hội một số nước trên thế giới, Sách chuyên khảo, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.