Tại Việt Nam, pháp luật hiện hành quy định bắt buộc hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất phải lập thành văn bản, có công chứng hoặc chứng thực. Điều này thường bị coi là mâu thuẫn với nguyên tắc tự do hợp đồng. Bài viết lập luận rằng yêu cầu bắt buộc về hình thức không hạn chế mà ngược lại còn bảo vệ quyền tự do hợp đồng, bởi hình thức văn bản mang lại những thuộc tính pháp lí cần thiết để bảo vệ các bên trước rủi ro từ bất cân xứng thông tin và sự thiếu ổn định trong thực tiễn tư pháp Việt Nam. Nghiên cứu thực tiễn các tranh chấp đất đai cho thấy hợp đồng văn bản, có công chứng, chứng thực được thi hành ổn định hơn nhiều so với hợp đồng bằng lời nói hoặc văn bản không có công chứng, chứng thực. Trên cơ sở đó, bài viết chỉ ra sự bất cập, thiếu thống nhất giữa Bộ luật Dân sự và Luật Đất đai, đồng thời kiến nghị hoàn thiện cơ chế pháp luật theo hướng hình thức hiệu chỉnh, vừa khẳng định yêu cầu bắt buộc, vừa quy định rõ phạm vi ngoại lệ, góp phần giảm bất định pháp lí trong giao dịch đất đai, củng cố quyền tự do hợp đồng và thúc đẩy môi trường pháp lí minh bạch, công bằng.
1. Đinh Trung Tụng (chủ biên) (2005), Bình luận những nội dung mới của Bộ luật Dân sự năm 2005, Nxb. Tư pháp, Hà Nội.
2. Đỗ Giang Nam (2023), “Hình thức của hợp đồng liên quan đến bất động sản ở một số quốc gia trên thế giới và hàm ý chính sách cho Việt Nam”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 12.
3. Fuller, Lon L. (1941), “Consideration and Form”, Columbia Law Review, Vol. 41, No. 5.
4. Hoàng Trung Hiếu (2024), “Các yếu tố ảnh hưởng đến nguyên tắc tự do hợp đồng trong pháp luật Việt Nam”, Tạp chí quản lí nhà nước, số 341, tháng 6.
5. Isaiah Berlin (2002), Liberty: Incorporating Four Essays on Liberty, Oxford University Press.
6. Michael Braunstein (1989), “Remedy, Reason, and the Statute of Frauds: A Critical Economic Analysis”, Utah Law Review, Vol. 1989, No. 2.
7. Ngô Huy Cương (2013), Giáo trình Luật Hợp đồng phần chung, Nxb. Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
8. North, Douglas C, (1991), “Institutions”, Journal of Economic Perspectives, Vol. 5, No. 1.
9. Perillo, Joseph M., (1974), “The Statute of Frauds in Light of the Functions and Dysfunctions of Form”, Fordham Law Review, Vol. 43, Iss. 1.
10. Vũ Văn Mẫu, (1963), Việt Nam dân luật lược khảo - Quyển II: nghĩa vụ và khế ước, Bộ Quốc gia giáo dục xuất bản, Sài Gòn.