Trong bối cảnh thương mại quốc tế đang thay đổi mạnh mẽ do tác động của chuyển đổi số, bài viết hướng đến việc nhận diện những đặc điểm cốt lõi của chuyển đổi số trong thương mại quốc tế và làm rõ những thay đổi của pháp luật thương mại quốc tế công để thích ứng với các chuyển biến của thương mại quốc tế trong bối cảnh chuyển đổi số. Kết quả nghiên cứu cho thấy: 1) Các công nghệ số như điện toán đám mây, dữ liệu lớn, Internet vạn vật và trí tuệ nhân tạo là nền tảng định hình thương mại hiện đại; 2) Sự phát triển nhanh chóng của các nền tảng trung gian số và vai trò trung tâm của dữ liệu đang làm thay đổi cơ bản hoạt động thương mại quốc tế và đặt ra các thách thức pháp lí mới về quyền riêng tư, quyền tài phán và bảo mật; 3) Về phương diện pháp luật thương mại quốc tế công, hệ thống WTO bộc lộ hạn chế trong các vấn đề thương mại liên quan đến chuyển đổi số; 4) Các hiệp định song phương/khu vực như CPTPP, USMCA, RCEP và các hiệp định kinh tế số đang nổi lên với các mô hình pháp lí cạnh tranh để thích ứng với chuyển đổi số trong thương mại quốc tế.
1. Aiken Larisa O. Serzo (2020), Cross-border issues for digital platforms: A review of regulations applicable to Philippine digital platforms, PIDS Discussion Paper Series No.2020-45, Philippine Institute for Development Studies (PIDS).
2. Akter, S., & Wamba, S. F. (2016), Big data analytics in e-commerce: A systematic review and agenda for future research, Electronic Markets, 26(2).
3. Bret Cohen, Britanie Hall, Charlie Wood (2017), “Data Localization Laws and Their Impact on Privacy, Data Security and the Global Economy”, Antitrust, Vol. 32, No. 1.
4. Chai, Y., Duan, Y., Ma, S., & Wang, J. (2018), “New digital infrastructure, cross- border e-commerce and global vision of creating electronic world trade platform”, Global Trade and Customs Journal, 13(4).
5. Chang, Y., Iakovou, E., & Shi, W. (2023), “Blockchain in global supply chains and cross border trade: A critical synthesis of the state-of-the-art, challenges and opportunities”, International Journal of Production Research, 58(7).
6. Cristiana Sappa (2019), “How data protection fits with the algorithmic society via two intellectual property rights - a comparative analysis”, Journal of Intellectual Property Law & Practice, 14(5).
7. Felicity Deane, Emily Woolmer, Shoufeng Cao, Kieran Tranter (2024), “Trade in the Digital Age: Agreements to Mitigate Fragmentation”, Asian Journal of International Law, 14(1).
8. Georgios Dimitropoulos (2025), “Investment law and the digital economy”, Journal of International Dispute Settlement, Vol. 16, Iss. 3, September.
9. Hoang, T. V. (2024), “Impact of integrated artificial intelligence and Internet of Things technologies on smart city transformation”, Journal of Technical Education Science, 19 (Special Issue 01).
10. Ines Willemyns (2018), GATS Classification of Digital Services - Does 'The Cloud' Have a Silver Lining?, SSRN.
11. James Maguire, Kristoffer Langkjær Albris, “Digital (mis)trust: ethnographic encounters with computational forms”, Journal of Cultural Economy, 17(6).
12. Jangirala Srinivas, Ashok Kumar Das, Neeraj Kumar (2019), Government regulations in cyber security: Framework, standards and recommendations, Future Generation Computer Systems, 92, https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0167739X18316753
13. Jones, K. (2025), The global trading system: What’s left of the most-favored nation rule?, https://static1.squarespace. com/static/579fc2ad725e253a86230610/t/682b5bd94a0c6f0a919a0eb3/1747672025783/9.+Jones.pdf
14. Joshua P. Meltzer (2020), “Cybersecurity, Digital Trade, and Data Flows: Re-thinking a Role for International Trade Rules”, Global Economy & Development Working Paper, No. 132, Brookings Institution.
15. Lillian Corbin và Mark Perry (2019), Free Trade Agreements: Hegemony or Harmony, Springer.
16. Lorenza Mola (2023), “The securitisation
of international economic law and ‘global security’: an analysis of the EU law approach through the prism of the Common Commercial Policy”, 12(1), Cambridge International Law Journal, https://doi. org/10.4337/cilj.2023.01.07
17. Mark Graham và Fabian Ferrari (chủ biên) (2022), Digital Work in the Planetary Market, The MIT Press.
18. Mira Burri và Thomas Cottier (2012), Introduction: Digital Technologies and International Trade Regulation, SSRN, https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1934805
19. Mira Burri và Rodrigo Polanco (2019), “Digital Trade Provisions in Preferential Trade Agreements: Introducing a New Dataset”, Journal of International Economic Law, https://papers.ssrn.com/sol3/papers. cfm?abstract_id=1934805
20. Mira Burri, María Vásquez Callo-Müller và Khodjelo Kugler (2024), TAPED: Trade Agreement Provisions on Electronic Commerce and Data, TAPED.
21. Mueller, M., & Grindal, K. (2019), Data flows and the digital economy: information as a mobile factor of production, Digital Policy, Regulation and Governance, 21(1), https://vlex.co.uk/vid/data-flows-and-the -846721671
22. Nikita Melashchenko (2022), Data Barriers to International Trade, Luận văn thạc sĩ, Victoria University of Wellington, https:// openaccess.wgtn.ac.nz/articles/thesis/Data_Barriers_to_International_Trade/20443746?file=36580053
23. Nsiong Louis Eyo-Udo, Charles Elachi Apeh, Bernadette Bristol-Alagbariya,
Chioma Ann Udeh, Chikezie Paul-Mikki Ewi (2025), “International Trade Law in the Modern World: A Review of Evolving Practices and Agreements”, International Journal of Multidisciplinary Research and Growth Evaluation, Vol. 6, No. 1.
24. Nuccio, M., & Guerzoni, M. (2019), Big data: Hell or heaven? Digital platforms and market power in the data-driven economy, Competition & Change, 23(3).
25. Omena Akpobome (2024), “The Impact of Emerging Technologies on Legal Frameworks: A Model for Adaptive Regulation”, International Journal of Research Publication and Reviews, 5(7).
26. Patricia J. Arnold (2005), “Disciplining domestic regulation: The World Trade Organization and the market for professional services”, Accounting, Organizations and Society, 30(4).
27. Rebesco, M. C. (2023), How third-parties marketplace platforms could be used to enhance SMEs presence in foreign markets: The example of two Italian firms that used Alibaba to reach more foreign markets, Luận văn thạc sĩ, Università Bocconi.
28. Robert Gorwa (2021), Platform governance: the transnational politics of online content regulation, Luận án tiến sĩ, University of Oxford.
29. Sachiko Yoshimura (2026), Routledge Handbook on International Law, Routledge.
30. Sam Fleuter (2016 - 2017), “The Role of Digital Products under the WTO: A New Framework for GATT and GATS Classification”, Chicago Journal of International Law , Vol. 17.
31. Svetlana Yakovleva (2020), “Personal Data Transfers in International Trade and EU Law: A Tale of Two ‘Necessities’”, The Journal of World Investment & Trade.
32. Theresa E. Miedema (2018), “Consumer Protection in Cyber Space and the Ethics of Stewardship”, Journal of Consumer Policy, 41(1).
33. Thomas M. Siebel (2019), Chuyển đổi số (Digital Transformation), Phạm Anh Tuấn dịch, Nxb. Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh.